خبرگزاری ایسنا - نشر الکترونیکی نشری است که تمام فرآیند های نشر سنتی همراه با ابزارهای دیجیتال موجود در فرآیند تولید، ارتباط و انتقال در آن وجود دارد که البته این ابزارها نشر الکترونیکی را جذاب تر و در راستای یادگیری، اثرگذارتر کرده به طوری که این نشر در جهان امروز از جایگاه ویژه ای برخوردار شده است؛ اگر چه به گفته کارشناسان نشر الکترونیکی هنوز در توسعه یافته ترین کشورهای جهان نیز در برابر هیبت و قدمت چند صد ساله کتاب چاپی، نتوانسته تسلط چندانی به رخ بکشد و در قیاس با کتاب با اقبال عام مواجه نبوده اما واقعیت آن است که کسی نیز نتوانسته منکر قابلیت های و امکانات بسیار و اهمیت ویژه آن در حال حاضر و در آینده ای نه چندان دور شود. مزایای نشر الکترونیکی را به هیچ عنوان نمی توان در نشر سنتی جست وجو کرد و این نشر در جوامعی که از دانش و دیجیتال توسعه یافته ای برخوردارند، لحظه به لحظه سیر صعودی را طی می کند و این در حالی است که در کشوری مانند ایران کپی رایت هم چنان مهم ترین معضل نشر الکترونیکی محسوب می شود و حتا به عقیده برخی این نوع نشر تنها به تکثیر cd محدود شده است. به گفته کارشناسان هر اقدامی که تولید محتوا به صورت فرمت های الکترونیکی و غیرچاپی را باعث شود، نشر الکترونیک است که گاهی برروی یک دیسکت یا سی دی و گاهی نیز برروی شبکه محلی، شبکه جهانی و یا وب سایت های قابل مشاهده است. به عقیده آن ها حتی پیام های کوتاهی که از طریق پورتال های مختلف، برروی تلفن های همراه منتقل می شود نیز شامل تعریف نشر الکترونیک و قانون و مقررات نشر الکترونیک می شود. شکل دیگری از از ظهور کتاب الکترونیک که در اینترنت عرضه می شود اصلی ترین چهره نشر الکترونیک است. در این حالت دیگر کتاب برای اعلام حضور خود از هرگونه شیئی فیزیکی حتی cd بی نیاز است و کتاب در جهان منتشر شده و برای خواندنش تنها باید آن را دانلود کرد. در این حالت مخاطب دیگر صرفا در حال خواندن یک کتاب نیست بلکه در حال خواندن یک جهان است چرا که هر جزء از متن به تمامی بافت ها و ساختارهای علوم دیگر نیز لینک شده است به نحوی که اگر بخواهیم ادامه این لینکهای متعدد را ردیابی و دنبال کنیم باید به اندازه کل دانش بشری وقت و انرژی صرف شود تا بتوانیم دوباره به کتاب مورد مطالعه خود برگردیم. وضعیت بازار مهم ترین چالش نشر الکترونیکی است مهرداد سیجانی - عضو کمیسیون نشر الکترونیک سازمان نظام صنفی رایانه یی تهران - در این باره معتقد است: نگاه حاضر به نشر الکترونیکی در سازمان ها و ارگان های مربوطه در مقایسه با اولویت های سخت افزاری، نرم افزاری و امور بانکی، در شان و جایگاه فن آوری اطلاعات نیست در حالی که توجه زیربنایی به فن آوری اطلاعات و مباحث کلیدی مربوط به آن از مهم ترین و با ارزش ترین فعالیت های حکومتی محسوب می شوند، ضمن اینکه وضعیت بازار نیز مهم ترین چالش نشر الکترونیکی کشور است. او نگاه متولیان دولتی را از پایه اشتباه و در عین حال آرمان گرایانه دانست و افزود: در مقایسه با جهان پیرامون وقتی توسعه ی it را به توسعه ی تلفن همراه خلاصه و ترجمه می کنند دیگر جایی برای نرم افزار و نشر الکترونیکی باقی نمی ماند و در واقع مساله ای که چشم اندازها را در ابهام فرو می برد دست و پا گیر بودن موارد دیگر است. وی درباره آخرین تصمیم گیری های کمیسیون نشر، از همکاری با اداره استاندارد و تدوین یک کمیته و پروتکل مشترک برای تدوین تراز داده های فی مابین خبر داد و خاطر نشان کرد: استانداردها در بحث نشر و it از اهمیت ویژه برخوردار است و موسسه فوق با تدوین یک سری از استانداردهای مرتبط با نشر الکترونیکی با تدوین و نظارت بر قوانین به اجرای عملیاتی تر و حرفه یی تر برنامه ها کمک خواهد کرد. نظر مساعد دولت نسبت به صنعت فن آوری اطلاعات جلب شد محمد یوسفیان - رییس کمیسیون نشر الکترونیک سازمان نظام صنفی رایانه یی استان تهران - نیز در این باره با اشاره به آخرین وضعیت طرح ساماندهی کپی رایت و محتوای سایت ها می گوید: بنابر قانون حمایت از پدیدآورندگان نرم افزارهای رایانه یی مصوب مجلس و هیات وزیران، این سازمان با هدف نظم دهی و ساماندهی به بازار فن آوری اطلاعات تشکیل شد. او اضافه کرد: در این راستا برای اجرای صحیح قانون کپی رایت، طرح ها و برنامه هایی جهت فرهنگ سازی، آموزش و صیانت از حقوق پدیدآورندگان نرم افزار، مطالعه، بررسی و تهیه شد و در اختیار دولت، سازمان ها و نهادهای ذیربط گذاشته شده است. رییس کمیسیون نشر الکترونیکی افزود: اما متاسفانه این طرح ها مورد حمایت قرار نگرفت، با کم بها شدن این قانون زشتی ارتکاب به جرم از بین رفته و بر عکس بعضی افراد انجام این جرم را برای خود امتیاز دانسته و حقوق دیگران را به سادگی از آن خود می کنند. یوسفیان با بیان اینکه خوشبختانه با تلاش مسوولان سازمان نظام صنفی رایانه یی در شرایط فعلی نظر مساعد دولت نسبت به صنعت فن آوری اطلاعات جلب شده و احساس می شود نگاه های محبت آمیز بیش تر شده است، خاطرنشان کرد: سازمان نظام صنفی رایانه یی نقش کنترلی و یا نظارتی ندارد، اعضای سازمان هم با رعایت ضوابط قانونی و شرایط عضویت نظام صنفی رایانه یی رفتار می کنند، در شرایط تخلف احتمالی و داشتن مدعی و یا شاکی نیز شورای انتظامی سازمان با همکاری قوه قضاییه پیگیری قانونی می کند. دغدغه نشر الکترونیکی تعیین سیستم اقتصادی هموار است محمدعلی خاشعی - کارشناس - نیز در این باره معتقد است: در طول سه سال از شروع فعالیت های این کمیسیون هنوز به نیمی از اهداف مورد نظر نرسیده ایم به لحاظ حقوقی، قانونی و فضای کسب و کار تغییر خاص و چشم گیری در وضعیت نابسامان این صنف اتفاق نیفتاده است. به عقیده ی او توسعه در صنعت ها از جمله صنف رایانه یی و تولیدکنندگان نرم افزاری نیازمند کاهش تورم های سرسام آور و مشخص شدن مسیر اقتصادی است. عضو کمیسیون نشر سازمان نظام صنفی رایانه یی استان تهران با اشاره به اینکه دغدغه ی نشر الکترونیکی تعیین سیستم اقتصادی هموار است، ادامه داد: به عنوان چالش های خاص نشر الکترونیکی تمرکز بر روی چند نقطه اعم از بحث فرهنگ سازی استفاده از نرم افزارهای کاربردی که دارای اهمیت ویژه ای است، تدوین استانداردهای مناسب و به روز کردن آن ها برای تولید نرم افزار و کار برروی بحث کپی رایت برای حفاظت از حقوق قانونی پدیدآورندگان می تواند حداقل به حفظ سرمایه ها کمک کند. او با ابراز تاسف از حمایت بخش های دولتی، دیدگاه دولت به منظور حفظ دستاوردها را نسبت به شان it در جهان نامناسب خواند و گفت: در حال حاضر نگاه دولت بر این پدیده کم است و اختصاص یافتن کمتر از یک درصد از مصوبات دولتی مرتبط با فن آوری اطلاعات نشان دهنده ی جایگاه این صنعت در اذهان دولتی است. به گفته کارشناسان علی رغم برنامه ها و وظایف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در حفظ آثار تولیدکنندگان این نهاد به جای ظاهر شدن در مقامی حمایتگر، به کنترل نبض بازار پدیده همچون ثبت محصولات از این طریق و غیره اقدام کرده است و اینکه در امر حمایت از سازمان های باقی مانده فعال چه حمایتی صورت می گیرد نامشخص است. فرصت سوزی در بخش it به ضرر تمام آحاد جامعه است محمدامین شهرستانی - عضو مجمع ناشران الکترونیکی - هم در این باره می گوید: مواردی مانند نداشتن سیاستی مشخص در بخش نرم افزار، رونق و بازارسازی اقتصادی این بخش را ضایع کرده و در عمل چیزی جز به زیان تولیدکننده نمانده است. وی افزود: متاسفانه وضعیت کپی رایت با توجه به توانایی کشور در جذب سرمایه گذاری ها و استفاده از فکر و ایده ی ایرانی که اکثر کشورها از نداشتن آن رنج می برند در وضعیت نابسامانی به سر می برد. عضو مجمع ناشران الکترونیک مدیریت در بخش کپی رایت و ساماندهی اوضاع نشر الکترونیک را چاقوی دولبه معرفی کرد که مدیریت نادرست آن لبه ی آفت زده دیگر استفاده از این محصول را تیزتز می کند و ادامه داد: اگر اکنون شاهد ترویج روزافزون نقص قوانین کپی رایت هستیم بدین دلیل است که دولت رغبت و میل جدی برای حضور در این عرصه ندارد. او گفت: فرصت سوزی بسیار جدی در حال انجام بوده که به ضرر تمام آحاد کشور است، بحث فن آوری اطلاعات از جمله بحث هایی است که اگر شخصا مورد عنایت نهاد ریاست جمهوری قرار گیرد توفیقات بسیاری برای کشور و دولت به بار خواهد آورد. پروژه کپی رایت مستلزم عقد ضمانت اجرایی توسط بخش دولتی است اما حمید بابادی نیا - کارشناس فن آوری اطلاعات - نیز در این باره معتقد است: کپی رایت مساله ای پیچیده است که از دو طریق حمایت از تولیدکنندگان داخلی به منظور حفظ دستاوردهایشان و جلب سرمایه گذاری ها که به رونق این بخش خواهد انجامید، در مساله ی جدی تری یعنی استفاده از شبکه های تجارتی برای بهره گیری از خدمات و نرم افزارهای نامحدود قابل بررسی است. وی درباره مهم ترین چالش در به کارگیری بحث کپی رایت افزود: نگاه به کپی رایت به عنوان مساله که به راحتی قابل حل است به دلیل حفظ تمام سرمایه های بخش it توسط این رشته از فن آوری اطلاعات و تمرکز ویژه ی سوءاستفاده گران از مزایای نقض این قانون اشتباه است. او اضافه کرد: مساله اصلی برای پیوستن به بازارهای جهانی مانند wto نیازمند حل و فصل مساله کپی رایت در کنار دیگر مسایل و سازوکارهای جدی دیگری است و این در حالیست که اعمال این قانون مستلزم صرف هزینه های گزافی است. بابادی نیا با ابزار تاسف از نحوه سرمایه گذاری ها اظهار کرد: متاسفانه در زمینه ی پیوستن به بازارهای بین المللی در چشم اندازهای چند ساله قرار بود فعالیت هایی مانند طراحی سیستم عامل فارسی مربوط به بحث سیستم نرم افزارهای متن باز در داخل کشور صورت بگیرد که به دلیل صرف هزینه های ناچیز نتیجه چشم گیر و مشخص را در این زمینه شاهده نبودیم. بابادی نیا با اشاره به اینکه پروژه ی کپی رایت مستلزم عقد ضمانت اجرایی توسط بخش دولتی است، اضافه کرد: در همین راستا به صورت موازی طرحی به مبنای جرایم رایانه یی کشور در مجلس مطرح شد که طبق این طرح سازمان به طور غیرمستقیم در بحث جرایم رایانه یی اظهارنظر می کند که فعلا در حال کارشناسی است و در کل کمک و راهگشای خوبی به حل مساله کپی رایت در کشور خواهد بود. تولید نرم افزار مستلزم همکاری تشکل های مرتبط با it است حسن احمدی - دبیر مجمع ناشران الکترونیکی - هم در این باره می گوید: مسایل مربوط به بحث فن آوری اطلاعات بویژه حل مساله ی کپی رایت و تحقق واقعی شخصیت نشر در حل مشکلات پیش روی همه ی سازمان های مربوط به فن آوری اطلاعات موثر بوده و در امور زیرساختی و فن آوری اطلاعات ریشه دارد. وی افزود: در حال حاضر همه ی فعالان این حوزه ها اعم از سازمان نظام صنفی رایانه یی، مجمع تشکل ها و انجمن شرکت های فن آوری اطلاعات و ارتباطات و انجمن شرکت های اینترنتی هر کدام به صورت منفرد و جداگانه فعالیت می کنند و هیچ یک حاضر به همکاری و پیوستن به یکدیگر نیستند تا با رسیدن به تفاهمی معضل کپی رایت را حل کنند و شرکت های تولید کننده نرم افزار را از این معضل نجات دهند. او با بیان این که بزرگ ترین چالش در بخش it نبود تفاهم و همکاری واقعی بین تشکل های مرتبط با بحث فن آوری اطلاعات است و با اشاره به جلساتی که تا به حال در بین این تشکل ها برگزار شده است، افزود: متاسفانه ناهماهنگی ها و ناآشنایی به پتانسیل های تشکل ها نسبت به یکدیگر باعث شده است تا جلساتی که در سال های اخیر در بین مسوولان ارشد سازمان های مربوط به بخش it برگزار شده به طور واقعی در حل مشکلات این صنف مثمرثمر واقع نشود. احمدی با بیان این که بخش های خصوصی این صنعت به نهاد خاصی برای نظارت بر اعمال و رفتار آن ها نیاز ندارند تصریح کرد: با توجه به بحث خصوصی بودن شرکت های مرتبط در it، این بخش ها به لحاظ سود و اندیشه های اقتصادی خود می توانند از پس حل مشکلات شان برآیند و جدا از بخش دولتی باید بتوانند به تفاهمی در رفع گرفتاری های موجود برسند کما آنکه بخش دولتی حمایت خودش را انجام می دهد. وی با اشاره به مشکلات بسیار زیاد کپی رایت در امور اجرایی اظهار کرد: با وجود این مسائل هم اکنون 250 شرکت تولید محتوا عضو مجمع ناشران الکترونیک از رعایت نکردن قوانین کپی رایت، به عنوان جدی ترین مساله مطرح برای این شرکت ها رنج می برند و هر روز شاهد پیشرفته تر و گسترده تر شدن بروز این جرایم در سطح جامعه هستند. احمدی با اشاره به این که تمام مسایل تنظیم قوانین کپی رایت در دستورالعمل سازمان نظام صنفی رایانه یی کشور است گفت: مرحله ی بعدی وظایف این سازمان به رابطه اش با مجلس شورای اسلامی مربوط خواهد شد تا با تنظیم و طرح لایحه های پی در پی و به روز مربوط به این قضیه بتوانند سیستم را هرچه سریع تر به سوی اهداف مورد نظر حرکت دهند. وی اقدامات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را بسیار خوب ارزیابی و اظهار کرد: این وزارتخانه به واسطه ی مرکزی به نام رسانه های دیجیتال که در حدود سه سال از تاسیس آن می گذرد و توانسته با انجام راهکارهای زیرساختی شرکت های تولید کننده نرم افزار را که مدت ها بود در سردرگمی و آشفتگی برای گرفتن شماره ثبت محصولاتشان به سر می بردند یاری دهد. او ادامه داد: این شرکت با ایجاد اساس نامه فرهنگی تک منظوره به محصولات نرم افزاری به کلیه تولیدکنندگان این امکان را داده است که با مراجعه به این مرکز و ثبت فرهنگی شرکتشان نرم افزارها را دارای شناسنامه کنند و نسبت به نشر غیرقانونی این محصولات اطمینان خاطر را ایجاد کنند. از بررسی آنچه گفته شد چنین برمی آید که ارزش نشر الکترونیک در توسعه آموزش الکترونیک و حتی تجارت الکترونیک و هم چنین اثربخشی و اثرات عملی آن در یادگیری و تحقق آرمان های جنبش نرم افزاری و تولید علم بر هیچ کس پوشیده نیست. اما متاسفانه و با وجود توانایی های بسیار نه تنها در زمینه نشر الکترونیک پیشرفتی نداشته ایم، بلکه حتی از فرصت های به دست آمده نیز به در ستی استفاده نکرده ایم؛ البته نباید فراموش کرد که قطعا در کنار ادامه فعالیت از سوی متخصصان امر، توسعه نشر الکترونیک در کشور مستلزم انسجام دستگاه های دولتی و حرکت به موقع آن ها نیز هست.

منبع : مدیا نیوز  تاریخ : 22   آذر   1387  شاخه : فن آوری اطلاعات